Βελτίωση και Επεξεργασία του Νερού

Σημαντικός αριθμός περιοχών στη χώρα μας παρουσιάζει πρόβλημα με την ποιότητα και ποσότητα του διαθέσιμου πόσιμου νερού. Η αλόγιστη σπατάλη των φυσικών υδάτινων πόρων, ο πολύ μεγάλος αριθμός παράνομων γεωτρήσεων και ο σχεδόν ανύπαρκτος κρατικός σχεδιασμός σε βάθος χρόνου δημιούργησαν την υπάρχουσα κατάσταση που αναμένεται να επιδεινωθεί από τις επερχόμενες κλιματικές αλλαγές.

Το ακόλουθο άρθρο περιγράφει τις διαθέσιμες μορφές επεξεργασίας – βελτίωσης του νερού, προκειμένου να καταστεί πόσιμο ή να χρησιμοποιηθεί για άλλες ανάγκες κοινής χρήσης.

1. Φίλτρα κατακράτησης σωματιδίων

Πρόκειται για φίλτρα που κατακρατούν τα αιωρούμενα σωματίδια του νερού  (π.χ. χώμα, υλικά από δεξαμενές, σκουριά, κ.α.). Διατίθενται στο εμπόριο σε μεγάλη ποικιλία και ανάλογα με:
α) την παροχή του νερού
β) το μέγεθος των σωματιδίων που κατακρατούν (διάμετρος πόρων)
Συνήθως χρησιμοποιείται συστοιχία από φίλτρα έτσι ώστε να αποφεύγεται το τακτικό μπλοκάρισμά τους.
Συνιστώνται για χρήση σε:
α) γεωτρήσεις με θολό νερό (αυξημένα αιωρούμενα σωματίδια) σε μόνιμη ή περιοδική βάση
β) περιοχές με απαρχαιωμένο δίκτυο ύδρευσης, όπου περιοδικά παρατηρούνται σκουριές και γενικά σωματίδια στο νερό
γ) περιοχές με αυξημένη οικοδομική δραστηριότητα, όπου οι διακοπές υδροδότησης και οι ζημιές στο δίκτυο είναι τακτικές.
Το κόστος των φίλτρων κατακράτησης σωματιδίων είναι χαμηλό, όμως απαιτείται συχνός έλεγχος της κατάστασής τους, καθαρισμός ή και αλλαγή. Όλες οι αλλαγές φίλτρων μπορούν να γίνουν από τον καταναλωτή.

2. Φίλτρα ενεργού άνθρακα

Πρόκειται για φίλτρα που αφαιρούν από το νερό:
α) το ελεύθερο χλώριο
β) τα παράγωγα χλωρίωσης του νερού
γ) φυτοφάρμακα
δ) οργανικές ουσίες που ευθύνονται για τη δυσάρεστη οσμή του νερού
ε) τοξικές οργανικές ουσίες, όπως διαλύτες, κ.α.
Η χρήση τους συνιστάται σε νερά που έχουν υποστεί χλωρίωση και ιδιαιτέρως σε περιοχές όπου η χλωρίωση δεν γίνεται σε συστηματική βάση με τη χρήση αυτόματου δοσομετρητή αλλά γίνεται χειρονακτικά, σε τυχαία βάση και ποσότητα από μη εκπαιδευμένο προσωπικό.
Διατίθενται σε διάφορα μεγέθη και διατάξεις από φορητό φίλτρο σε μορφή κανάτας έως πλήρες σύστημα με λυχνία UV εν σειρά.
Χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες, αυτά που διαθέτουν ενδεικτική λυχνία αντικατάστασης και στα απλά που δεν διαθέτουν ένδειξη ορθής λειτουργίας του φίλτρου. Οι δύο κατηγορίες διαφέρουν σημαντικά ως προς την τιμή, όμως η πληροφορία της κατάστασης του φίλτρου είναι σημαντική καθώς τα φίλτρα δεν έχουν διάρκεια ζωής αναλόγως του χρόνου χρήσης τους (π.χ. 6 μήνες) αλλά αναλόγως της ποσότητας του νερού που διέρχεται από αυτά (δηλαδή αλλαγή φίλτρου στα 6 κυβικά κατανάλωσης).
Στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν απαιτείται ειδικός συντηρητής για την αντικατάσταση των φίλτρων.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην περίπτωση όπου ένα φίλτρο ενεργού άνθρακα παραμείνει αχρησιμοποίητο για μεγάλο χρονικό διάστημα (π.χ. κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών). Αφαιρώντας από το νερό το ελεύθερο χλώριο, επιτρέπει στο νερό που παραμένει εγκλωβισμένο μέσα στο φίλτρο να αναπτύξει μικρόβια.
Σε αυτήν την περίπτωση επιβάλλεται ο καθαρισμός του φίλτρου με διαβίβαση τουλάχιστον δεκαπλάσιας ποσότητας νερού από τη συνολική χωρητικότητα του φίλτρου (π.χ. για ένα κοινό επιτραπέζιο φίλτρο όπου ο όγκος του νερού εντός του φίλτρου είναι περίπου 1 – 1,5 λίτρο, απαιτείται να διαβιβαστούν 10 λίτρα νερού πριν αυτό χρησιμοποιηθεί).

Ο σίδηρος και το μαγγάνιο είναι δύο μέταλλα που θεωρούνται τοξικά για την ανθρώπινη υγεία και για τα οποία υπάρχουν ανώτατα επιτρεπόμενα όρια για το πόσιμο νερό. Επιπλέον ο σίδηρος σε αυξημένες συγκεντρώσεις χρωματίζει το νερό κίτρινο ή και παρουσιάζει ίζημα σε αυτό, όταν παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε περιέκτες (π.χ. ψυγείο).
Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στην αλλαγή μορφής του σιδήρου (από δισθενής διαλυτός σε αδιάλυτος τρισθενής) και εκτός της επικινδυνότητας ως προς την κατανάλωση, παρουσιάζει προβλήματα χρωματισμού κεραμικών επιφανειών     (π.χ. μπάνια, νιπτήρες) και όταν χρησιμοποιηθεί το νερό σε πισίνες (φραγή φίλτρων ανακύκλωσης – καθαρισμού).
Αρκετές περιοχές της Δυτικής Ελλάδας (Ηλεία, Αιτωλοακαρνανία) παρουσιάζουν υψηλό μαγγάνιο, ενώ άλλες της Στερεάς Ελλάδας (Φθιώτιδα, Πήλιο) παρουσιάζουν υψηλό σίδηρο.
Η συνηθέστερη προέλευση των δύο τοξικών μετάλλων είναι φυσική και σχετίζεται με τα πετρώματα από τα οποία διέρχεται το νερό.
Το βασικό πλεονέκτημα των συσκευών αποσιδήρωσης – απομαγγανίωσης του νερού είναι η επιλεκτικότητά τους. Αφαιρούν δηλαδή μόνο τα δύο αυτά στοιχεία αφήνοντας ανεπηρέαστα συστατικά του νερού που είναι απαραίτητα για τον ανθρώπινο οργανισμό (π.χ. ασβέστιο, μαγνήσιο).
Το κόστος αρχικής εγκατάστασης είναι σχετικά υψηλό, ενώ το κόστος λειτουργίας κυμαίνεται σε μέτρια επίπεδα. Διατίθενται σε μεγάλη κλίμακα ανάλογα την κατανάλωση του νερού.
Σε αραιά χρονικά διαστήματα απαιτείται έλεγχος ορθής λειτουργίας και συντήρηση που δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν από τον καταναλωτή (απαιτείται ειδικός συντηρητής του προμηθευτή).

Πρόκειται για φίλτρα που απομακρύνουν όλα τα άλατα από το νερό (τοξικά και επιθυμητά στον ανθρώπινο οργανισμό). Χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την παραγωγή νερού ειδικών χρήσεων (π.χ. ειδικές βιομηχανικές χρήσεις, νοσοκομεία, κλπ.), δεν αφορούν και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για πόσιμο νερό. Η χρήση τους για την παραγωγή νερού για οικιακή ή άλλες κοινές χρήσεις είναι οικονομικά και πρακτικά ασύμφορη.

Η συγκεκριμένη συσκευή μπορεί να απομακρύνει από το νερό όλα τα άλατα και τους μικροοργανισμούς. Η απομάκρυνση αυτή επιτυγχάνεται με ειδικά φίλτρα – μεμβράνες με πολύ μικρή διάμετρο πόρων. Στο ευρύ κοινό είναι γνωστή και ως μονάδα αφαλάτωσης.
Χρησιμοποιείται στις ακόλουθες περιπτώσεις των νερών με:
α) αυξημένη περιεκτικότητα σε θαλασσινό νερό
    (παράκτιες, νησιωτικές περιοχές)
β) υψηλά νιτρικά ιόντα
    (περιοχές με εκτεταμένη γεωργία)
γ) αυξημένη συγκέντρωση τοξικών μετάλλων
    (π.χ. εξασθενές χρώμιο, αρσενικό, κ.α.).

Πρόκειται για την πλέον εξελιγμένη μορφή επεξεργασίας του νερού που διαθέτουμε μέχρι σήμερα και που έχει ευρεία εφαρμογή, με δύο όμως βασικά μειονεκτήματα:
α) Η απόδοση της αντίστροφης ώσμωσης εξαρτάται από το αρχικό νερό.
Δηλαδή, αν το αρχικό νερό έχει 5 % θάλασσα, η αντίστροφη ώσμωση παράγει 80 % καθαρό νερό και 20 % νερό με πολύ αυξημένο ποσοστό σε θάλασσα (απόβλητο).
Αν το αρχικό νερό έχει 50 % θάλασσα, τότε παράγεται 15 % καθαρό νερό και 85 % νερό – απόβλητο.
β) Αφαιρεί από το νερό όλα τα άλατα, συμπεριλαμβανομένων και των απαραίτητων στον ανθρώπινο οργανισμό (π.χ. ασβέστιο). Το πρόβλημα αυτό συνήθως λύνεται με ελεγχόμενη γραμμή παράλληλης ροής εκτός των μεμβρανών (by pass).

Το αρχικό κόστος εγκατάστασης και το κόστος λειτουργίας εξαρτώνται από την ποιότητα του αρχικού νερού και την αναμενόμενη κατανάλωση και είναι σαφώς υψηλότερο από όλες τις άλλες μορφές επεξεργασίας του νερού.
Λόγω της πολυπλοκότητας της συσκευής, απαιτείται έλεγχος ορθής λειτουργίας και συντήρηση σε τακτική βάση από εξειδικευμένο προσωπικό του προμηθευτή.